Home » TỨ ÂN HIẾU NGHĨA
DANH MỤC CHỦ ĐỀ
Cây khế của ngài Đức Bổn Sư
Người dân tin rằng cây không chỉ chữa được bệnh mà còn xua đuổi được tà ma, bảo vệ con người.
Nói đến Đức Bổn Sư Ngô Tự Lợi, người khai sáng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, tín đồ mộ đạo đều biết Ngài là bậc chân tu, làm nhiều việc lợi lạc giúp đời. Khó có tài liệu bằng văn tự nào nói đầy đủ về cuộc đời của Ngài, thế nhưng qua truyền khẩu, người ta vẫn sưu tầm được rất nhiều mẩu chuyện, đặc biệt là câu chuyện đầy kỳ thú về việc trồng cây của Đức Bổn Sư.
Cội nguồn ông Nhà Lớn
Dù các hậu duệ ngày nay chưa chính thức thừa
nhận (và cũng không phủ nhận), nhưng những người nghiên cứu các tôn giáo nội
sinh ở Nam bộ đều nhất trí cho rằng tín ngưỡng ông Nhà Lớn là một chi của đạo Tứ
Ân Hiếu Nghĩa do đức Bổn sư Ngô Lợi sáng lập tại núi Tượng, vùng Thất Sơn, An
Giang vào năm 1870.
Sấm giảng còn ghi, ông
Ngô Lợi sinh ngày 5.5 năm Tân Mão (1831) tại Mỏ Cày, Bến Tre. Tương truyền từ
nhỏ đến lớn, ông cũng như bao người, nhưng đến năm 36 tuổi (1867) bỗng nhiên
ông bỏ cõi trần, chỉ còn chút hơi ấm nơi ngực, sau 7 ngày 7 đêm thì ông tỉnh
lại và bắt đầu có những hành động khác lạ, thành người làu thông kinh sử, biết
nhiều y thuật cứu người.
Ba Chúc bên núi Tượng
Miếu Vạn Ban nằm sát chân núi Tượng thuộc ấp An Định, thị trấn Ba Chúc, H.Tri Tôn (An Giang) là một trong những cơ sở tín ngưỡng của Tứ ân hiếu nghĩa - một dạng tôn giáo cứu thế, nhánh phát triển của Bửu sơn Kỳ hương.
Thị trấn Ba Chúc ngày nay được hình thành từ các cuộc khởi nghĩa chống Pháp hồi cuối thế kỷ 19 ở một số tỉnh Nam kỳ, đặc biệt là cuộc khởi nghĩa do Đức Bổn sư Ngô Lợi lãnh đạo.
Tín đồ ở An Định liên kết với phong trào chống Pháp bên Cao Miên
Vương quốc Cao Miên lọt vào vòng thống trị của thực dân Pháp
bắt đầu với hiệp ước 11-8-1863, rồi đến thỏa ước bổ túc ngày 17-6-1884, vì nhà
vua tỏ ra quá nhu nhược. Cuộc khởi nghĩa đầu tiên do ông hoàng Achar Soa cầm đầu
kéo dài suốt ba năm, quấy nhiễu vùng Téang, chiếm vùng Cần Vọt (Kampot).
Làng An Định: căn cứ của đạo Tứ Ân và của phong trào Cần Vương toàn Nam Kỳ
Núi Tượng là ngọn đồi nhỏ thuộc hệ thống Thất Sơn giáp ranh
tỉnh Hà Tiên, gần bờ kinh Vĩnh Tế, có thể liên lạc qua Cao Miên dễ dàng. Núi
cao 145 mét, dài 600 mét, bề ngang phỏng chừng 400 mét, so với núi Cấm hoặc núi
Dài thì nhỏ bé. Ở thung lũng núi Tượng và núi Dài, đất hẹp trồn tỉa được. Qua
phía Hà Tiên là vùng đất mênh mông nhiều phèn và ngập lụt với rừng tràm từng
lõm to và những khu vực đầy bàng.
Lễ hội Trùng cửu ở Nhà Lớn Long Sơn
Đêm 8.9 Âm lịch (22.10) gọi là lễ Tiên Thường kỉnh mặn (cúng mặn) chủ yếu là các sản vật do các bá tánh mang vào kỉnh (cúng). Ngày 9.9 m lịch (23.10) gọi là Chánh Giỗ kỉnh chay (cúng chay). Du khách đến với lễ hội chủ yếu là đi dâng hương, nguyện cầu khấn vái, và tưởng nhớ đến công đức của ông Trần.
Trang phục của tín đồ Tứ Ân Hiếu Nghĩa
Trang phục của người theo đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa là trang phục cổ truyền của người Việt Nam bộ cuối thế kỷ XIX được duy trì đến tận ngày nay. Vì thế, nét riêng của trang phục Tứ Ân Hiếu Nghĩa chỉ có ý nghĩa, gây chú ý từ đầu thế kỷ XX, nhất là sau phong trào Duy Tân (1906 - 1907) và các quá trình chuyển tiếp trong "cái mặc" của thời đại mà thôi...Nhà Lớn ở đảo Long Sơn
 |
Huyền thoại về ông “Năm Thiếp” Núi Tượng
 |
| Cây dầu trăm tuổi ở Ba Chúc (An Giang) |
Miền Thất Sơn (Bảy Núi) ở huyện Tịnh Biên và Tri Tôn (An Giang) thuộc phía Tây Nam Đồng bằng sông Cửu Long từ xa xưa được xem là linh địa của đất Nam bộ. Nơi đây thời mới khai mở đất phương Nam, điệp trùng rừng núi hoang vu, lam sơn chướng khí mịt mù, đầy dẫy hùm beo, sấu, tượng, rắn hổ mây…
Có rất nhiều giai thoại, truyền thuyết dân gian về Thất Sơn huyền bí nhưng đa phần không có xuất xứ rõ ràng, thường mang màu sắc tâm linh, pha lẫn hoang đường. Có một nhân vật lịch sử mà cuộc đời, sự nghiệp của ông như là một huyền thoại ly kỳ gắn liền với vùng đất biên thùy Bảy Núi. Đó là Ngô Lợi- một lãnh tụ nghĩa quân kháng Pháp, người sáng lập ra đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, được các tín đồ gọi là Đức Bổn sư- dân gian gọi ông là ông “Năm Thiếp”.
Cuộc đời của Đức Bổn Sư Ngô Lợi
Trong thời kỳ đầu chống Pháp xâm lược, Bảy Núi – An Giang được xem là vùng “địa linh nhân kiệt”, nơi xuất hiện rất nhiều anh hùng, nghĩa sĩ yêu nước. Trong số đó, Đức bổn sư Ngô Lợi được xem là người đầu tiên có công tập hợp nhân dân Nam Kỳ lục tỉnh về khai hoang, mở làng ở khu vực núi Tượng, núi Dài… và sáng lập đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa (TÂHN). Bên cạnh hoạt động tôn giáo, đây còn là “tổng hành dinh” quy tụ những người yêu nước, từng là nỗi khiếp sợ của quân Pháp trong thời gian bình định miền Nam.Đức Bổn Sư đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa cùng “Bá gia” quyết trấn giữ vùng biên cương núi xa
Đức Bổn sư Ngô Lợi sinh giờ Ngọ, ngày mùng 5 tháng 5 Tân mão (1831) tại làng Trà Tân (Mỏ Cày, Mỹ Tho). Thuở thiếu thời ông sinh sống ra sao không rõ. Đến năm 1851 người ta thấy ông bắt đầu khuyên “bá gia” tu niệm. Năm 1867 Ngô Lợi bỗng nhiên “bỏ cõi trần bảy ngày đêm, còn chút hơi ấm nơi chớn thuỷ, rồi tỉnh lại” với hành động khác lạ như một người đã rủ sạch lòng trần, chứng đắc đạo quả: ngài truyền dạy tín đồ của mình một số “bí pháp” tu hành. Do thỉnh thoảng ngài vẫn làm như thế nên người đời gọi là “Năm Thiếp” (thứ năm có biệt tài “đi thiep”, tức tự làm như chết rồi sống lại, kể nói nhiều chuyện lạ lùng). Còn người trong đạo thì gọi tôn là Đức Bổn Sư. Hiếu Nghĩa Kinh có đoạn kệ nhắc nói về sự đại ngộ sau lần đi thiếp 7 ngày ấy như sau (đã dịch):
Trở lại năm Đinh mão, đúng ngày ngọ tháng năm
Ta trở mình lìa tục, hôn mê bảy ngày đêm
Bỗng nhiên hồi tỉnh dậy, giải thoát sạch lòng trần
Dạy người theo đạo thiện, giáo truyền khắp muôn dân.
Danh nhân Ngô Lợi với công trạng lập làng, đấu tranh chống Pháp
Khoảng giữa thế kỷ XIX, trong thời gian nhân dân Nam bộ nói chung và vùng lục tỉnh Tây Nam bộ đang chuẩn bị cuộc khởi nghĩa chống Pháp thì ở vùng Bảy Núi, Châu Đốc, tỉnh An Giang xuất hiện một sĩ phu về trảm thảo khai hoang lập làng An Định, xung quanh triền Núi Tượng (Liên Hoa Sơn). Ông quy tụ nhân dân từ lục tỉnh Nam kỳ về đây, được nhân dân gọi là “Người được giáng thế” truyền đạo cứu đời. Đó là ông Ngô Lợi (sau này tín đồ gọi ông là Đức Bổn sư Ngô Lợi) và tôn giáo do ông sáng lập là đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa (TÂHN). Sự ra đời làng An Định và đạo TÂHN đã có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống tâm linh của người dân, bởi nó đáp ứng được nhu cầu lợi ích thiết thực là tri bệnh, khai hoang lập ấp, tổ chức cuộc sống cho nhân dân, tổ chức, tập hợp lực lượng chống giặc Pháp lúc bấy giờ, đồng thời khuyên răn người đời phải kính trọng tổ tiên, yêu đồng bào và quê hương đất nước.Chùa Tam Bửu
Chùa Tam Bửu do sư tổ họ Ngô, húy là Lợi mà trong đạo gọi là Đức Bổn Sư, lập ra. Cụ Ngô Lợi còn có tên là Hữu, sanh năm Canh Dần (1829) tại Dội (gần biên thùy Châu Đốc). Cụ Ngô Lợi dẫn hơn bốn trăm hộ gia đình khắp Nam kỳ lục tỉnh lên núi Tượng (Liên Hoa Sơn) “trảm thảo khai hoang”, ngoài việc thiết lập nên kiểng chùa này còn thiết lập thôn ấp mới gọi là thôn An Định.
Giai thoại về những “đạo sĩ Thất Sơn” ở núi Sam
Chúng tôi tình cờ gặp được ông đạo Trần Ngãi, một chức sắc của
đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa khi ông đưa đệ tử lên núi Sam tham quan.
Sự kế tục của Tứ Ân Hiếu Nghĩa
Với bộ bà ba cổ bâu truyền thống, tóc búi, đầy vẻ tiên phong
đạo cốt, ông đạo Trần kể rằng, đức Bổn sư của ông là người sáng lập đạo Tứ Ân
Hiếu Nghĩa, tên thật là Ngô Viện, húy là Lợi, sinh năm 1831 tại Bến Tre. Thầy
Ngô Lợi tự học kinh sách và năm 20 tuổi đã viết Bà La Ni kinh, rồi lập đạo Tứ
Ân Hiếu Nghĩa năm 36 tuổi (1876), xưng là đức Bổn sư.
Ngôi Long Ðình của phái Tứ Ân Hiếu Nghĩa
Năm Kỷ Mão (1879), Đức Bổn Sư bảo đệ tử lên núi Dài đem cây
cam đàn (một loại cây gỗ quý hiếm) về cưa ra, chọn người giỏi trong hàng thợ
khéo của tín đồ của Bổn Sư đóng thành ngôi Long Đình (Long vị) do ngài vẽ kiểu
và cho thước tấc.
Đóng xong, ngài cho khiêng vào để giữa chùa Tam Bửu. Trên đó
còn có cặp gối mặt thụt (loại gối xưa), một cặp thước “Lỗ Ban Xích” và bản
tiền, bản phái. Trong hàng Bá gia tưởng rằng ngài sẽ dùng để tham thiền nhập
định. Không ngờ ngài rất tôn kính như dùng để thờ một đấng bề trên đang vắng
mặt.